Hacı Salayev: Azərbaycan–Özbəkistan Qardaşlığı Strateji Tərəfdaşlığın Yeni Zirvəsinə Yüksəlir

Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlər bu gün sadəcə diplomatik əlaqələr çərçivəsində qiymətləndirilə bilməyəcək qədər geniş və çoxşaxəli məzmun qazanıb. Ortaq tarix, dil, mədəniyyət, milli-mənəvi dəyərlər və xalqlar arasında əsrlər boyu formalaşmış qarşılıqlı rəğbət iki qardaş ölkəni bir-birinə bağlayan möhkəm təməldir. Lakin müasir mərhələdə bu tarixi yaxınlığın ən mühüm xüsusiyyəti onun konkret siyasi qərarlara, iqtisadi təşəbbüslərə, investisiya layihələrinə və uzunmüddətli əməkdaşlıq mexanizmlərinə çevrilməsidir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Daşkənddə səsləndirdiyi fikirlər də münasibətlərin artıq yeni keyfiyyət mərhələsində olduğunu, qarşılıqlı əlaqələrin gələcəyə hesablanmış strateji baxış əsasında inkişaf etdirildiyini göstərir.
Son illərdə Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərində müşahidə olunan yüksək dinamikanın əsas səbəblərindən biri dövlət başçıları arasında formalaşmış qarşılıqlı etimad və siyasi iradədir. Yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlər, keçirilən görüşlər və aparılan müntəzəm məsləhətləşmələr iki ölkənin regional və beynəlxalq məsələlərdə bir-birinə yaxın mövqedən çıxış etdiyini nümayiş etdirir. Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin genişləndirilməsinə verdiyi xüsusi önəm qarşılıqlı əməkdaşlığın yeni istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsində mühüm rol oynayır. Eyni zamanda, Özbəkistan rəhbərliyinin Azərbaycanla əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə göstərdiyi siyasi iradə qarşılıqlı etimad mühitini daha da gücləndirir.
Münasibətlərin mühüm xüsusiyyətlərindən biri də onların artıq güclü institusional mexanizmlərlə təmin edilməsidir. Ali Dövlətlərarası Şuranın fəaliyyəti bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şuranın iclaslarının keçirilməsi dövlət başçıları səviyyəsində əldə olunan razılaşmaların icrasının sistemli şəkildə izlənilməsinə, yeni əməkdaşlıq istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsinə və qarşıya qoyulan vəzifələrin konkret nəticələr əsasında qiymətləndirilməsinə imkan yaradır. Bu mexanizm göstərir ki, Bakı ilə Daşkənd arasındakı münasibətlər yalnız ayrı-ayrı səfərlər və bəyanatlar üzərində qurulmur, davamlı və uzunmüddətli əməkdaşlıq modeli formalaşdırılır.
Daşkənddə imzalanan yeni sənədlər də məhz bu strateji xəttin məntiqi davamı kimi qiymətləndirilə bilər. Müxtəlif istiqamətləri əhatə edən razılaşmalar Azərbaycanla Özbəkistan arasında əməkdaşlığın hüquqi bazasını daha da genişləndirərək gələcək təşəbbüslərin reallaşdırılması üçün yeni imkanlar yaradır. Hüquqi bazanın genişləndirilməsi xüsusilə ona görə vacibdir ki, siyasi səviyyədə əldə edilən razılaşmaların iqtisadiyyat, sənaye, investisiya, nəqliyyat, logistika, energetika, kənd təsərrüfatı, təhsil, mədəniyyət və digər sahələrdə praktiki layihələrə çevrilməsi üçün möhkəm zəmin formalaşır.
Azərbaycan–Özbəkistan əməkdaşlığının sürətlə inkişaf etdiyi əsas istiqamətlərdən biri iqtisadi münasibətlərdir. Qarşılıqlı ticarətin artırılması, investisiya imkanlarının genişləndirilməsi, birgə müəssisələrin yaradılması və sahibkarlar arasında birbaşa əlaqələrin gücləndirilməsi hər iki ölkənin iqtisadi potensialından daha səmərəli istifadə etməsinə şərait yaradır. Ticarət dövriyyəsinin 2030-cu ilədək 1 milyard dollara çatdırılması ilə bağlı müəyyənləşdirilən hədəf də əməkdaşlığın miqyasının daha da böyüdülməsi istiqamətində ciddi siyasi iradənin göstəricisidir. Bu məqsəd sadəcə statistik göstəricinin yüksəldilməsi deyil, qarşılıqlı ticarətin strukturunun genişləndirilməsi, yeni məhsulların bazarlara çıxarılması və biznes əlaqələrinin daha dayanıqlı əsaslar üzərində qurulması deməkdir.
Bu istiqamətdə sahibkarlar və biznes dairələri arasında təmasların intensivləşdirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. İki ölkənin şirkətləri arasında yeni tərəfdaşlıqların yaradılması, investisiya imkanlarının qarşılıqlı təqdim olunması və istehsal kooperasiyasının genişləndirilməsi Azərbaycan və Özbəkistanın iqtisadi əməkdaşlığına əlavə dinamika verə bilər. Birgə investisiya təşəbbüsləri yalnız daxili bazarlar üçün deyil, üçüncü ölkələrin bazarlarına çıxış baxımından da yeni perspektivlər açır. Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi və tranzit imkanları ilə Özbəkistanın böyük iqtisadi və istehsal potensialının birləşdirilməsi regional əməkdaşlıq üçün mühüm imkanlar formalaşdırır.
Sənaye əməkdaşlığı isə münasibətlərin perspektivli sahələrindən biri kimi xüsusi diqqət çəkir. Birgə istehsal müəssisələrinin yaradılması, texnologiya və təcrübə mübadiləsinin genişləndirilməsi, sənaye parkları və iqtisadi zonalar arasında əlaqələrin qurulması iki ölkənin istehsal imkanlarının artmasına xidmət edə bilər. Bu cür layihələr yeni iş yerlərinin yaradılması, yerli istehsalın genişləndirilməsi və ixrac potensialının yüksəldilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan və Özbəkistanın iqtisadi imkanlarını qarşılıqlı şəkildə tamamlaması gələcəkdə daha böyük regional layihələrin meydana çıxmasına da şərait yarada bilər.
Nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq da strateji əhəmiyyətə malikdir. Mərkəzi Asiyanı Azərbaycan üzərindən Avropa bazarları ilə birləşdirən nəqliyyat marşrutlarının əhəmiyyətinin artması Bakı ilə Daşkənd arasında əməkdaşlığa yeni məzmun verir. Azərbaycanın Xəzər dənizi üzərindən mühüm tranzit qovşağı kimi imkanları Özbəkistan məhsullarının beynəlxalq bazarlara daha çevik çıxışına töhfə verə bilər. Eyni zamanda, yükdaşımaların həcminin artırılması, logistika infrastrukturunun inkişaf etdirilməsi və nəqliyyat əlaqələrinin koordinasiyası bütövlükdə Türk dünyasının iqtisadi inteqrasiyasının güclənməsinə xidmət edən mühüm amillərdən biridir.
Azərbaycanla Özbəkistan arasındakı münasibətlərin dəyəri isə yalnız siyasi və iqtisadi göstəricilərlə məhdudlaşmır. Bu əlaqələrin ən təsirli tərəflərindən biri çətin və tarixi məqamlarda nümayiş etdirilən qardaşlıq və həmrəylikdir. Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin bərpası prosesində Özbəkistanın iştirakı bunun ən parlaq nümunələrindəndir. Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına məktəbin inşa olunması Azərbaycan xalqına göstərilən səmimi qardaşlıq münasibətinin praktik ifadəsi olmaqla yanaşı, gələcək nəsillərə ünvanlanan mənəvi mesajdır.
Füzulidə məktəbin tikilməsi xüsusi rəmzi məna daşıyır. Uzun illər işğal altında qalmış, dağıntılara məruz qoyulmuş ərazilərdə yenidən məktəb qapılarının açılması həmin torpaqlara həyatın, təhsilin və gələcəyin qayıtması deməkdir. Özbəkistanın belə bir layihə ilə Qarabağın bərpasına qoşulması qardaş ölkənin Azərbaycanın Böyük Qayıdış prosesinə verdiyi mənəvi və praktiki dəstəyi nümayiş etdirir. Bu, iki xalqın dostluğunun yalnız xoş sözlərdə deyil, Azərbaycanın tarixinin mühüm mərhələsində göstərilən real həmrəylikdə özünü göstərdiyini təsdiqləyir.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan genişmiqyaslı quruculuq prosesində dost və qardaş ölkələrin iştirakı həm də Azərbaycanın yaratdığı yeni reallıqlara beynəlxalq dəstəyin mühüm nümunəsidir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda şəhər və kəndlərin yenidən qurulması, sosial infrastrukturun yaradılması, iqtisadi fəaliyyətin bərpası və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışı Azərbaycanın qarşısında duran əsas strateji vəzifələrdəndir. Özbəkistanın bu prosesdə iştirakı isə iki ölkə arasında qardaşlıq münasibətlərinin ən yaddaqalan səhifələrindən biri olaraq qalacaq.
Humanitar və mədəni əlaqələr də Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin möhkəmliyini təmin edən əsas sütunlardandır. Hər iki xalq ortaq tarixi köklərə, yaxın dil və mədəniyyətə, zəngin ədəbi irsə malikdir. Ədəbiyyat, incəsənət, elm, təhsil və mədəniyyət sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi xalqlar arasındakı yaxınlığın yeni nəsillərə ötürülməsinə xidmət edir. Tələbə və müəllim mübadiləsinin, birgə elmi layihələrin, mədəniyyət günlərinin, sərgilərin və müxtəlif tədbirlərin keçirilməsi dövlətlərarası münasibətlərin ictimai əsaslarını daha da gücləndirir.
Azərbaycan və Özbəkistan arasında əlaqələrin inkişafı Türk dünyasının birliyi baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. İki ölkə arasında güclənən siyasi, iqtisadi və humanitar əməkdaşlıq daha geniş coğrafiyada inteqrasiya proseslərinin dərinləşməsinə töhfə verir. Türk dövlətləri arasında nəqliyyat bağlantılarının artırılması, iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi, ortaq layihələrin həyata keçirilməsi və siyasi dialoqun gücləndirilməsi bütövlükdə regionun imkanlarını artırır. Bu baxımdan Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin uğurlu inkişaf modeli digər əməkdaşlıq istiqamətləri üçün də mühüm nümunə sayıla bilər.
Bütün bunlar göstərir ki, Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlər artıq tarixi dostluğun müasir strateji tərəfdaşlıqla tamamlandığı yeni mərhələyə daxil olub. Qarşılıqlı siyasi etimadın yüksək səviyyəsi, əməkdaşlığın möhkəm hüquqi və institusional bazası, artan iqtisadi əlaqələr, investisiya və sənaye layihələri, nəqliyyat imkanları, Qarabağın bərpasına göstərilən qardaş dəstəyi və xalqlar arasındakı mənəvi yaxınlıq münasibətlərin gələcək inkişafı üçün geniş perspektivlər yaradır.
Ən mühüm məqam isə ondan ibarətdir ki, Azərbaycan–Özbəkistan dostluğu artıq təkcə tarixi keçmişdən qaynaqlanan mənəvi yaxınlıq deyil, gələcəyin ortaq maraqları üzərində qurulan güclü strateji əməkdaşlıq modelinə çevrilir. Daşkənddə əldə olunan razılaşmalar və imzalanan sənədlər bu böyük yolun növbəti mühüm mərhələsidir. Qarşıdakı illərdə iqtisadiyyat və investisiyadan sənaye və nəqliyyata, təhsil və mədəniyyətdən regional əməkdaşlığa qədər müxtəlif istiqamətlərdə yeni layihələrin həyata keçirilməsi iki qardaş ölkəni daha da yaxınlaşdıracaq. Beləliklə, Azərbaycan və Özbəkistan münasibətləri sözlərlə deyil, konkret nəticələr, qarşılıqlı dəstək və ortaq gələcək naminə atılan real addımlarla möhkəmlənən qardaşlığın nümunəsi kimi inkişaf etməkdə davam edir.